رایج ترین مسیربرای صعودبه کوه ساوالان ،مسیرپناهگاه شرقی  است .این مسیربرای کوهنوردانی که اولین صعودشان بوده وراهنماهم ندارندبهترین مسیرمی باشدچون وجودراه اتوموبیل روتاپناهگاه سبب شده اغلب کوهنوردان نا آشنابه محل،به راحتی خودرابه پناهگاه برسانندوازطرف دیگرمسیرپناهگاه تاقله کاملاپاکوب بوده ومشخص است ودربیشترقسمت های مسیرپرچم های راهنماهم وجوددارد.روزهای پنجشنبه وخصوصاجمعه سیلی ازجمعیت ازپناهگاه به سوی قله روان می شودوتنهاکافی است همراه جمعیت شوید.ازمشکین شهرتاآبگرم شابیل حدودیک ساعت راه است.آبگرم شابیل ازگذشته به عنوان مبداصعودبه ساوالان مطرح بوده ودرسالهای اخیرباایجادراه ماشین روبه پناهگاه به مسیراصلی صعودتبدیل شده است.مسافت شابیل تاپناهگاه رامی توان بالندرورهای کرایه ای درزمان نیم ساعت طی کرد.اگرکوهنوردواقعی باشیدبهتراست قیداتوموبیل رازده ورنج چهارالی پنج ساعت پیاده روی رادرمقابل استفاده اززیبایی های مسیربه جان بخرید.اگرقصدپیاده رفتن تاپناهگاه راداشته باشیدبهتراین است که بجای حرکت درراه ماشین رو،ازتپه واقع درروبروی شابیل بالارفته ومسیررابه طرف پناهگاه ادامه دهیدچون گردوخاک حاصل ازحرکت مداوم اتومبیل هایی که بین شابیل وپناهگاه درحرکتندسبب آزارتان خواهدشد.برای رسیدن به پناهگاه می توان ازمسیردیگری هم استفاده کردکه زیبا تروخلوت ترازمسیرشابیل می باشد.برای صعودبه پناهگاه ازاین مسیربایدقوتورسویی رابه عنوان مبداحرکت انتخاب کرد.قوتورسویی آبگرم بسیارجالب وکم نظیری است که درنزدیکی شابیل قراردارد.قبل ازرسیدن به خودقوتورسویی ووقتی جاده به طرف شمال پیچیده وازسبلان دورمی شود،بایدازاتوموبیل پیاده شده ووارددره قوتورسویی شده ودرمسیرجنوب وبه طرف سبلان حرکت کرد.این دره بسیارزیبابوده وعلاوه برسرسبزی دارای آبشاری جالب نیزمی باشد.چشمه گوگردداری هم باآبدهی بالادرون دره وجودداردکه برخلاف قوتورسویی آب آن سردبوده ودرنوع خودجالب است.پس ازحدودنیم ساعت پیاده روی درداخل دره به چشمه کوچکی خواهیدرسیدکه درطرف راست رودخانه قراردارد.دراین نقطه بایددرجهت غرب ازدره خارج شویدوازچندسربالایی بالارفته وبطرف چپ قله حرکت کنیدتاپناهگاه رویت شود.این مسیرهم ازقوتورسویی تاپناهگاه نیازبه حدودچهارالی پنج ساعت پیاده روی خواهدداشت.                       

                                              پناهگاه شرقی سبلان

پناهگاه سبلان شامل سازه ای بزرگ ازسنگ وبتن است که گنجایش تعدادزیادی ازکوهنوردان رادارد.درون پناهگاه تخت هایی برای راحتی کوهنوردان تعبیه شده وآب شرب نیزتوسط لوله ازچشمه ای درکوه ،به پناهگاه منتقل شده است.سرویس بهداشتی نه چندان تمیزی هم درمحل احداث شده ودرفصل صعودفروشگاهی هم درمحل پناهگاه فعالیت می کند.متاسفانه عدم رعایت مسایل اولیه بهداشتی وزیست محیطی ازطرف کوهنوردان همراه باکم توجهی مسوولان سبب ایجادمناظرزشتی ازتجمع زباله دراطراف پناهگاه شده است که دل هرعلاقمندبه طبیعتی رابه دردمی آورد.همانگونه که درمطالب قبلی ذکرشده است،احداث راه اتوموبیل روبه پناهگاه سبب هجوم گردشگرانی شدکه تنهاشبی رادرپناهگاه سرکرده وصبح صعودراامتحانی می کنندواکثراازهمان سربالایی اول به پناهگاه برمی گردندوسوارلندرورشده وبابه جای گذاشتن مقداری زباله به شهربازمی گردند.این افرادکوچکترین حرمتی برای کوه قایل نبوده وبه مرورسبب تبدیل پناهگاه به یک زباله دانی بزرگ شده اند.درفصل صعودوخصوصاشب های پنجشنبه پناهگاه آنقدرشلوغ می شودکه امکان خواب واستراحت مطلقاوجودنخواهدداشت وجالب اینکه ازاینهمه کوهنورد؟یک سومشان هم به قله نمی رسند.

ازپناهگاه تاقله بسته به سرعت حرکت چهارالی پنج ساعت کوهپیمایی نیازخواهدبود.مسیرکاملا

پاکوب بوده ونیازبه توضیح نداردوتنهابه برخی ازقسمت های مسیرکه نامگذاری شده وشهرتی دارنداشاره می شود.قبل ازشروع آخرین سربالایی که به قله منتهی می شودمحوطه مسطحی قرارداردکه نزدکوهنوردان به خسته نباشیدمعروف است.سربالایی آخربه صخره بسیارجالبی بنام سنگ محراب منتهی می شودکه می گویندمحل عبادت زرتشت بوده است.پس ازسنگ محراب قطعه زمین مسطحی بین ماودریاچه قرارخواهدداشت که درقسمتی ازآن ازروی توده ای ازبرف عبورکرده وبه دریاچه خواهیم رسید.تمام خستگی راه بادیدن دریاچه مسحورکننده سبلان ازبین می رود.این دریاچه بیضی شکل بوده وطول وعرض آن به ترتیب 140و80مترمی باشد.قسمت جنوبی دریاچه درتمام سال مملوازیخ وبرف بوده ومنظره بسیارجالبی دارد.متاسفانه درسالیان اخیروباافزایش صعودکنندگان به قله سبلان این دریاچه واطراف آن مملوازقوطی کنسرووظروف یکبارمصرف شده ومنظره تاسف باری ایجادکرده است.به امیداینکه کوهنوردان عزیزدرحفظ پاکیزگی وزیبایی قله سبلان دقت افزون تری داشته باشند.                                                والسلام

سبلان، یکی از شاهکارهای نظام آفرینش در وطن است؛ سبلان با چکاد ۴۸۱۱ متری‌اش معروف به سلطان ساوالان و با برف‌چال‌ها و یخچال‌های دایمی‌اش – که عمری برابر با قدمت سبلان دارند – یکی از جاذبه‌های فریبنده‌ی طبیعت ایران زمین است. کافی است بدانیم که شمار رستنی‌هایی که در این کوهستان می‌زیند از ۳ هزار گونه تجاوز می‌کند. عظمت این رقم هنگامی بیشتر نمایان می‌شود که یادمان بیاید تمامی گونه‌های گیاهی شناخته‌شده‌ی موجود در تمامی عرصه‌ی پهناور وطن از عدد ۷۶۰۰ تجاوز نمی‌کند! شاید از همین رو باشد که طبق مصوبه‌ی شماره ۲۲۳ مورخ ۲۱خرداد۸۱ شورای‌عالی حفاظت محیط زیست، چکاد پرشکوه سبلان (سلطان ساوالان) از محدوده‌ی ارتفاع ۳۶۰۰ متر از سطح دریاهای آزاد و به وسعت ۶۸۷۹ هکتار به عنوان اثر طبیعی ملی معرفی و ثبت شده است. اما این کوهستان کم‌نظیر و آتشفشان خاموش، یکی ویژگی کم‌نظیر دیگر هم دارد؛ و آن وجود انرژی نهفته‌ی زمین‌گرمایی و چشمه‌های متعدد آب گرم است. مزیت ارزشمندی که سبب شده تا کارشناسان سانا در وزارت نیرو از سال ۱۳۷۴ مشغول پژوهش و بررسی و کاوش برای استحصال از این انرژی بی‌کران باشند تا بلکه نخستین نیروگاه زمین‌گرمایی کشور و خاورمیانه با قدرت تولیدی ۱۰۰ مگاوات به بهره‌برداری برسد.

    باید دانست که اصولاً استان اردبیل به دلیل واقع شدن در نوار آتشفشانی پیلو کارترنر، یکی از مناطق مستعد برای استفاده از منابع انرژی ژنوترمال (زمین گرمایی) به شمار می‌رود. برای بررسی امکان استحصال این انرژی از منابع منطقه، در سال ۱۳۷۷ عملیات اجرایی ژئوفیزیکی سبلان توسط شرکت کینکستون مودیسون از کشور نیوزیلند، انجام شده و در نتیجه مخازن بخار قابل استخراج در بالای روستای دیزو- موئیل مشکین شهر به طرف منطقه توئوس در دامنه‌ی شرقی سبلان کشف شد. سپس عملیات حفاری چاه‌های اکتشافی با کمک کارشناسان شرکت‌های خارجی (از جمله ایسلندی‌ها و حالا هم فیلیپینی ها) و شرکت ملی نفت ایران با نظارت متخصصان ایرانی، به عمق ۳۰۰ متر در بالای روستای موئیل به طرف سبلان انجام شد که در بهار سال جاری عملیات حفاری ششمین حلقه چاه توسعه‌ای هم آغاز شد. لازم به یادآوری است که نیروگاه‌های زمین‌گرمایی معمولاً در نواحی دارای سفره‌های آب زیر زمینی گرم و دی اکسید کربن زیاد احداث می‌شوند و بخار قابل دید خروجی از برج خنک کننده از دیر باز به این تصور دامن زده است که کیفیت هوا تحت تأ ثیر نامطلوب فعالیت یک نیروگاه زمین گرمایی است. اما مطالعات انجام شده خلاف آن را ثابت کرده و نشان داده که تأثیر تأسیسات زمین گرمایی بر کیفیت هوا در مقایسه با بسیاری از صنایع یا نیروگاه‌های سوخت فسیلی کم است.

    اینک یکی از هموطنان عزیزم که در این نیروگاه راهبردی و پیشرو مشغول انجام وظیفه است، خبرم کرد که متأسفانه چند روزی است شمار پرندگان یخ زده در اطراف نیروگاه افزایش یافته و هر روز مجبورند تا تعداد بیشتری لاشه‌ی این پرندگان را جمع‌آوری و از محوطه‌ی نیروگاه خارج کنند. وی با نگرانی از من پرسیده بود که دلیل مرگ این پرندگان چه می‌تواند باشد؟
    لابد می‌دانید که سالانه حدود سه میلیون پرنده با ظهور نخستین نشانه‌های آشنای پاییز، از مناطق سرد شمالی (سیبری و  دیگر نواحی سردسیر در آسیای مرکزی) به سوی جنوب گرم مهاجرت کرده و از استان اردبیل در غرب و گلستان در شرق دریای خزر وارد ایران می‌شوند. برخی از این پرندگان مهاجر از دو استان یادشده به عنوان دالان یا کریدور استفاده کرده تا خود را به مناطق گرمسیر‌تر در گاوخونی، هورالعظیم، بختگان، پریشان، گندمان، حله و … برسانند و برخی دیگر هم در مناطق پست‌تر همان دو استان زمستان را می‌گذرانند. در حقیقت، حدود سه چهارم این پرندگان در مسیر مهاجرت خود وارد استان اردبیل شده و در زیستگاه‌های آن به‌صورت موقت مانده و یا تمام فصل سرد را سپری می‌کنند.

    شایان ذکر آن که از مشهورترین پرندگان مهاجر می‌توان به پلیکان‌های خاکستری، اردک چشم طلایی، اردک تاج‌دار، غاز خاکستری، غاز، زنگوله‌بار، عروس، باقرقره، باکلان کوچک و لک لک سیاه اشاره کرد و از پرندگان بومی اردبیل باید از دراج، قرقاول، مرغابی، خوتکا، چنگر، قو، حواسیل، آنگوت و کاکایی یاد کرد. به طور کلی هم ‪ ۱۲۵‬گونه پرنده در استان اردبیل شناسایی شده‌اند که ‪ ۸۵‬گونه آن مهاجر هستند.
    اینک اما هنوز مشخص نیست که مرگ این پرندگان بیشتر مربوط به کدام یک از این دو دسته است و چرا؟ هرچند می‌توان نورافشانی شدید نیروگاه را در شب، سبب بروز اشتباه محاسباتی در پرندگان مهاجر دانست؛ نظیر رخدادی که در برخی دیگر از کلان‌شهر‌های دنیا نیز این سال‌ها – به خصوص – زیاد روی می‌دهد.

    در همین ارتباط صبح امروز با استاد عزیزم، اسماعیل کهرم به تبادل نظر پرداختم که ایشان ضمن تأکید بر اهمیت موضوع، قول داد که ماجرا را پیگیری کند. امیدوارم همکاران عزیزم در استان اردبیل هم این رخداد را پیگیری کرده و با بررسی دقیق چرایی آن، از احتمال تکرار تلخش در منطقه و یا نواحی دیگر کشور جلوگیری کنند.